od Akapitu

Kiedy pisałam o pewności siebie (zob. Czym właściwie jest pewność siebie?), moją uwagę zwróciło coś, czego wcześniej nie dostrzegałam. Nieoczekiwanie trafiłam na plątaninę znaczeń, cudzych opinii i własnych skojarzeń. I przyszło mi do głowy pytanie:

A może problem wcale nie jest w nas, tylko w samych słowach?

Może to kwestia języka – tego, który, choć tak bogaty, nie zawsze umie uchwycić to, co naprawdę czujemy, robimy i kim jesteśmy.

Czasem jedno słowo potrafi zamknąć całą historię, zanim jeszcze zdążymy ją opowiedzieć.

I myślę, że to nie tylko zadanie dla językoznawców.

Może my wszyscy, na co dzień, powinniśmy dawać sobie więcej prawa do tego, by słowa nas nie zamykały. Byśmy sami decydowali, co o nas mówią, a czego nie.

Dlatego ten wpis będzie trochę inny – o słowach, które potrafią mieć dwa oblicza.

Zaczęłam je spisywać. Słowa, które znamy od zawsze, które sami powtarzamy bez namysłu. Te, które – w zależności od tonu, kontekstu czy intencji – mogą stać się zarówno skrzydłami, jak i ciężarem.

Ambicja

W szkole ją chwalono. Na rozmowach kwalifikacyjnych – oczekiwano. A jednak wystarczy, że ktoś powie: „zbyt ambitna” – i nagle staje się to zarzutem. Jakby pragnienie rozwoju było czymś podejrzanym, wręcz zagrażającym. A przecież ambicja może być głosem serca, które pragnie się spełnić.

Skromność

Była cnotą naszych babć – cicha, elegancka, z klasą. Ale w niektórych kontekstach staje się podejrzana: „nie ma pewności siebie”, „nie zna swojej wartości”. Może być świadomym wyborem albo wynikiem tłumionej samooceny. A przecież jedno nie wyklucza drugiego – można być skromnym i znać swoją wartość.

Wrażliwość

Cudowna, gdy piszesz wiersze, gdy słuchasz przyjaciela, dostrzegasz więcej. Ale na rynku pracy? „Za delikatna”, „łatwo się wzrusza”, „za bardzo przeżywa”. Czyli co – mamy przestać czuć, żeby świat nas zaakceptował?

Pokora

Cicha siostra dojrzałości, ale zbyt łatwo mylona z uległością. A przecież pokora to nie zgoda na to, by inni chodzili po nas jak po wycieraczce. To raczej świadomość, że nie jesteśmy pępkiem świata, ale mamy w nim swoje miejsce – równe, nie mniejsze.

Stanowczość

U mężczyzny – siła. U kobiety – „oschłość”, „trudny charakter”. A przecież to może być dokładnie to samo: jasny kontakt z własnymi emocjami i granicami.

Miękkość

Taka nieoczywista. Nie ta mylona ze słabością, ale ta prawdziwa – łagodna, uważna. W świecie, który celebruje siłę i przebojowość, miękkość może być cichą rewolucją. Delikatną, ale wytrwałą.

Pewność siebie

Od niej zaczął się temat. Z jednej strony: odwaga, stabilność, znajomość własnej wartości. Z drugiej: zarozumiałość, bufonada, brak pokory. A przecież istnieje pewność, która nie musi niczego udowadniać – cicha, wewnętrzna, spokojna. I taka pewność, która krzyczy, bo w głębi duszy czuje lęk.

Samotność

Czasem wymuszona, czasem wybrana. Bywa bolesnym doświadczeniem wykluczenia, ale też może być ciszą, w której wracamy do siebie. Nie zawsze oznacza brak – czasem jest przestrzenią.

Zarządzanie

W pracy – często niekwestionowana kompetencja. Ale gdy mówisz, że „zarządzasz sobą” lub „emocjami”, niektórzy odbierają to jako chłodną kalkulację, coś nienaturalnego. A przecież zarządzanie to także troska o siebie, logistyka codzienności, organizacja życia – taki czuły sposób dbania o to, by wszystko dobrze funkcjonowało.

Niezależność

Szczyt marzeń wielu. Jednak czasem bywa odbierana jako samotnictwo, brak potrzeby bliskości czy wręcz mur między ludźmi. A przecież niezależność nie musi wykluczać relacji. To tylko znak, że potrafimy być z kimś nie dlatego, że musimy, ale dlatego, że chcemy.

Uległość

Często wrzucana do worka z brakiem siły. A czasem to efekt przemyślanego wyboru, takt, chęć złagodzenia sytuacji. Tylko my sami wiemy, czy milczymy z lęku, czy z mądrości.

Duma

„Ależ się napuszył” – słyszymy, gdy ktoś staje prosto. To przykład dumy, która bywa mylona z zadufaniem w sobie. Ale duma może być zdrowa. Może być wdzięcznością wobec siebie, cichym: „dałam radę”. I nie ma w niej nic złego, dopóki nie służy poniżaniu innych.

Introwersja

Długo traktowana jako wada. Tymczasem introwertycy często słuchają lepiej, czują głębiej, wybierają ostrożniej. To nie brak – to inna forma obecności.

Empatia

Budzi zachwyt, gdy mówimy o relacjach, ale bywa też odbierana jako słabość. Bo przecież „nie można się tak przejmować”. A może właśnie można? Trzeba tylko wiedzieć, gdzie kończy się „my”, a zaczyna „ja”.

Honor

Słowo, które bywa dziś trudne do uniesienia. Kiedyś oznaczało niezłomność. Dziś słyszymy: „nie bądź taka honorowa” – co w wolnym tłumaczeniu znaczy: „nie komplikuj”, „przymknij oko”, „przyjmij reguły gry, nawet jeśli ci nie służą”. Z czego tu się śmiać? Z tej resztki idealizmu, który jeszcze w kimś się tli?

Może właśnie to powinniśmy robić – odzyskiwać słowa. Odklejać od nich stare etykiety i pytać: „A co one znaczą dla mnie?”.

Niech ten wpis będzie do tego zaproszeniem – nie do walki o słowa, ale do spotkania z nimi. I ze sobą.

A może Ty też znasz takie słowa?

Te, które niosą w sobie więcej niż jedną twarz. W jednych ustach brzmią jak pochwała, a w innych jak zarzut. Takie, które trzeba czasem rozłożyć na czynniki pierwsze, by zrozumieć, co naprawdę znaczą.

Jeśli przychodzi Ci do głowy takie słowo – podziel się nim w komentarzu albo zapisz je dla siebie. Może właśnie od niego zacznie się większa rozmowa o tym, jak chcemy siebie widzieć – i jak chcemy być widzialni.

Może to, czy słowo rani, czy dodaje skrzydeł, zależy nie tylko od tego, kto słucha, ale też od tego, kto je wypowiada?