od Akapitu

„Jak się masz?”

Na to pytanie rzadko odpowiadamy zgodnie z prawdą. I w gruncie rzeczy nikt tej prawdy nie oczekuje. To nie jest pytanie – to rytuał, sygnał rozpoczęcia rozmowy. Najczęściej odpowiadamy zdawkowo: „Dobrze”, „W porządku”, „Wszystko okej”.

Nie dlatego, że nie mamy nic do powiedzenia. Tylko dlatego, że to wystarcza. To skrót, który pozwala nam iść dalej, bez zatrzymywania się na poziomie, który wymagałby uwagi, reakcji albo zmiany tonu. Bo gdyby odpowiedź była pełna, świat wokół nas musiałby na chwilę się zatrzymać. A na to rzadko jest miejsce i zgoda.

A gdyby ten skrót nagle przestał działać?

Odważyłbyś się przez jeden dzień mówić tylko prawdę?

Większość ludzi odpowie bez zastanowienia: „Oczywiście. Jeden dzień? Żaden problem. Przecież nie kłamię. Nie oszukuję ludzi, nie prowadzę podwójnego życia. Jestem uczciwym człowiekiem”.

No dobrze. To spróbujmy jeszcze raz.

Od przebudzenia do zaśnięcia. Bez jednego „wszystko w porządku”, „już jadę”, „świetnie wyglądasz”, „bardzo chętnie”, „nic się nie stało”. Bez żadnego z tych zdań, które pozwalają rzeczywistości toczyć się dalej bez zderzeń. Nadal jesteś tego pewien?

Zróbmy eksperyment. Nie wyobrażaj sobie katastrofy – wyobraź sobie zwykły wtorek. Budzik, kawa, droga do pracy, zakupy, powrót do domu. Od 6:30 nie możesz skłamać ani razu. Ani w dużych sprawach, ani w tych, których nawet nie nazywasz kłamstwami. Jak daleko dojdziesz, zanim złamiesz tę zasadę?

Załóżmy, że wychodzisz z domu. Test pojawia się przy pierwszym człowieku, który rzuca: „Jak się masz?”. I nagle odkrywasz, że musisz zdecydować: odpowiedzieć zgodnie z prawdą czy zgodnie z oczekiwaniem. Jeśli powiesz prawdę, rozmowa nie potoczy się dalej jak zwykle.

Za moment ktoś zapyta, czy masz chwilę. Znajomi napiszą, czy mogą wpaść wieczorem. Szef będzie chciał wiedzieć, czy zdążysz na czas. Partner: o czym myślisz. I przy każdym z tych pytań staniesz przed tym samym wyborem: zakłócić czyjś spokój prawdą czy użyć bezpiecznego skrótu.

Przez cały dzień będziesz obserwować, jak chwieją się relacje, które uważałeś za stabilne – tylko dlatego, że zabrakło w nich codziennej, drobnej dyplomacji. A najtrudniejszy moment może przyjść wieczorem, przed lustrem, kiedy spróbujesz powiedzieć do siebie: „Jestem szczęśliwy”, „Mam wszystko pod kontrolą”, „Nie żałuję”. I poczujesz, że te słowa nie chcą przejść przez gardło.

Być może przeceniamy wartość absolutnej prawdy, a nie doceniamy funkcji drobnych nieprawd.

Przez całe życie słyszymy, że kłamstwo jest złem. A jednak nasze życie wydaje się zbudowane z dziesiątek drobnych nieprawd, które nie mają nikogo oszukać. Mają pozwolić ludziom żyć obok siebie, pracować ze sobą, tworzyć relacje i przeżyć kolejny dzień bez niepotrzebnych zderzeń.

Czasem kłamstwo nie jest przeciwieństwem prawdy. Jest przeciwieństwem konfliktu. Albo niezręczności. Albo bólu. Czasem chroni nas, czasem chroni innych.

I ostatecznie w tym eksperymencie nie chodzi wcale o to, czy kłamiemy, bo robimy to wszyscy. Interesujące jest to, co odkryjesz w środę rano, kiedy ten dzień się skończy i z ulgą powiesz pierwsze, automatyczne: „wszystko okej”.